Şahit olarak imza atmak: ne anlama gelir, nelere dikkat etmelisin?

Şahit olarak imza atmak ne demek?

Şahit, birisi bir belgeyi imzalarken orada bulunan ve bunu kendi imzasıyla onaylayan bağımsız üçüncü bir kişidir. Şahidin imzası bir gözlemi kayda geçirir: “İmzaladığını gördüm” ya da “bunun kendi imzası olduğunu bana yüz yüze söyledi”.

Amaç şudur: sonradan bir soru çıkarsa, imzanın gerçekten o kişiden geldiğini ve gerçekten o zaman atıldığını birisi doğrulayabilsin. Bu yüzden şahit anlaşmanın bir parçası değildir, onun tarafı değildir ve genel olarak belgenin söylediklerinden sorumlu tutulmaz.

Şahit içeriği imzalamaz; orada olduğunu imzalar.

Şahit neyi onaylar, neyi onaylamaz?

Şahitlik kefillik değildir. Birisi senden “şahit olarak” imza atmanı istiyor ama aslında kendisi ödeyemezse senin ödemeni bekliyorsa, bu şahitlik değil, tamamen farklı bir taahhüttür. Böyle bir şey sezersen sor ve hangi kutuya imza attığını kontrol et.

Şahitler nerede gerekir?

Şahitler, yasanın ya da tarafların bir imzanın delil olarak daha fazla ağırlık taşımasını istediği ya da bir prosedürün bunu gerektirdiği yerlerde kullanılır. Bazı yaygın durumlar:

• Resmî senetler ve bazı sözleşmeler. Örneğin İngiltere ve Galler'de bir “deed” genellikle bir şahidin önünde imzalanmalı ve şahit de onu imzalamalıdır. Bazı ülkelerde özel olarak yazılmış bir sözleşme iki şahitle daha fazla ağırlık taşır.
• Vekâletnameler. Birisi başka bir kişiyi kendi adına hareket etmesi için yetkilendirdiğinde, pek çok yerde şahit ya da noter gerekir.
• Araç satışları. Bazı ülkelerde satış sözleşmesi çoğu zaman şahitler tarafından da imzalanır.
• Vasiyetnameler. Vasiyetnamelerde şahitler özellikle önemli bir rol oynar ve onlar için katı kurallar geçerlidir. Aşağıda daha fazlası var.
• Evlilik. Resmî nikâhta şahitler evlilik kaydını imzalar.
• Resmî formlar. Bazı başvurular ve beyanlar formun üzerinde bir ya da iki şahit ister.

Uygulama ülkeye göre farklıdır. Örneğin ABD'de pek çok belge şahit yerine noter onayından geçer. Temel fikir her yerde aynıdır: şahit orada bulunduğunu onaylar.

Kim şahit olabilir?

Kesin koşullar belgeye ve ülkeye göre değişir, ama birkaç ilke neredeyse her yerde geçerlidir.

• Ehliyetli bir yetişkin. Şahit neyi onayladığını anlamalı ve yetişkin olmalıdır.
• Belgenin tarafı olmayan biri. Anlaşmanın tarafı olan biri aynı zamanda onun şahidi olamaz.
• Bir çıkarı olmayan biri. Özellikle vasiyetnamelerde: belgeden yararlanacak kişi ya da yakın ailesi ona şahitlik etmemelidir.
• Orada bulunabilen biri. Şahit, kişi imzalarken ya da imzasını kabul ederken orada olmalıdır. Sonradan, görmeden şahitlik edemezsin.
• Kimliği belirlenebilen biri. Şahidin bilgileri genellikle belgeye yazılır ve senden kimlik istenebilir.

Bir aile üyesinin şahit olup olamayacağı belgeye ve kurallara bağlıdır. Pek çok gündelik belge için sorun değildir; vasiyetnameler ve bazı diğer belgeler için ise özellikle önerilmez ve bazı kurallar bağımsız bir şahit ister. Emin değilsen önceden sor.

İmzanın yanına ne yazmalısın?

Tek başına bir şahit imzası pek işe yaramaz: sonradan birinin seni bulması gerekirse, adın ve iletişim bilgilerin de okunabilir olmalıdır. Örneğin Macaristan'da özel olarak yazılmış bir belgedeki iki şahidin adı ve adresi okunaklı biçimde yer almalıdır; İngiltere'de şahit genellikle imzasının altına adını ve adresini ekler.

• Kendi her zamanki imzan. Kimliğinde ve bankada kullandığın imzanın aynısını at. Daha güzel olması gerekmiyor, yalnızca senin olması.
• Büyük harflerle adın. İmzanın altına ya da yanına, açıkça, kimliğinde yazdığı gibi.
• Adresin. Form istiyorsa ya da kurallar gerektiriyorsa. Doğru ve okunaklı yaz.
• Meslek ya da kimlik numarası. Bazı formlar bunları ister, ama her zaman zorunlu değildir. Vermek istemiyorsan gerekli olup olmadığını sor.
• Tarih ve yer. Bir kutu varsa daha önceki ya da daha sonraki bir tarihi değil, gerçek tarihi yaz.

Bir imzanın ne kadar okunaklı olması gerektiğini ayrı bir yazıda anlattık. Şahit olarak imzan olduğu gibi kalabilir; onu okunur yapan, büyük harflerle yazdığın adındır.

Adım adım şahitlik

1. 1
   Belgenin ne olduğunu sor. Tüm metni okumak zorunda değilsin, ama neye şahitlik ettiğini bil: bir sözleşme, bir vekâletname, bir vasiyetname, bir beyan.
2. 2
   İmzalayanı kontrol et. Onu tanımıyorsan kimlik iste ve ismin belgedekiyle uyuştuğunu kontrol et.
3. 3
   İmzalamasını izle. İmza senin önünde atılmalı ya da imzalayan, zaten orada olan imzanın kendisine ait olduğunu sana yüz yüze söylemeli.
4. 4
   Kutuyu kontrol et. “Şahit” bölümüne imza at, “kefil” ya da “müşterek borçlu” olarak değil. Belirsizse sor.
5. 5
   İmzala ve bilgilerini ekle. İmza, büyük harflerle ad ve formun istediği diğer her şey. Okunaklı biçimde.
6. 6
   Tarihi not et. Sonradan sorular çıkarsa, neye ve ne zaman şahitlik ettiğini bilmek işe yarar. Telefonunda kısa bir not yeterli.

Ne zaman hayır demeli?

Şahit olmak bir iyilik, bir görev değil. Bazı durumlarda kibarca reddetmek ya da en azından durup bir soru sormak daha iyidir.

• İmzalanmasını görmedin. Kâğıt zaten imzalanmış olarak geliyorsa ve imzalayan orada değilse ya da imzayı sana kabul etmiyorsa, şahitlik edemezsin. “Sadece formalite olarak” imza atma.
• Boş bölümler var. Belgenin bazı kısımları “sonra doldurulmak” üzere boş bırakılmışsa şahitlik etme.
• Senden farklı bir tarih isteniyor. Gerçek imza tarihinden daha önceki ya da daha sonraki bir tarih yazman istenirse hayır de.
• İmzalayan baskı altında görünüyor. İmzalayan neyi imzaladığını anlamıyor gibi görünüyorsa ya da birisi ona baskı yapıyorsa, şahitlik etme ve gerekirse birine haber ver.
• Bir çıkarın var. Sen ya da ailen belgeden yararlanacaksanız, başka birinden şahit olmasını iste.
• Şahit kutusu değil. Aslında kefil ya da müşterek borçlu olarak imza atacağın ortaya çıkarsa, bu şahitlik değil, farklı bir karardır.

Vasiyetnameye şahitlik: ekstra dikkat

Vasiyetnamede şahitler özellikle önemlidir, çünkü onu yapan kişi artık ne demek istediğini doğrulayamaz. Bu yüzden pek çok ülkede vasiyetname şahitleri için sıradan sözleşmelerden daha katı kurallar vardır.

• Lehtar olma. Pek çok hukuk sisteminde bir şahide, eşine ya da yakın ailesine yapılan bir bağış geçersiz olabilir. Örneğin İngiltere ve Galler'de bir vasiyetnameye şahitlik eden lehtar bağışını kaybedebilir. Vasiyetnamede adın geçiyorsa ona şahitlik etme.
• Birlikte orada olun. Yaygın bir kural, kişi imzalarken ya da imzasını kabul ederken şahitlerin aynı anda orada bulunması gerektiğidir.
• İmzalamak için eve götürme. Bir vasiyetnameye, her şahidin ayrı ayrı, farklı zamanlarda imza atmasıyla şahitlik edilemez.

Bir vasiyetname için en güvenli yol bir avukat ya da noter dahil etmektir. Aileden biri senden şahitlik etmeni isterse bunu önermekten çekinme, çünkü hatalı bir şahitlik tüm vasiyetnameyi riske atabilir.

Nikâh şahidi

Nikâh şahitliği şahitliğin en neşeli türüdür, ama özü aynıdır: imzan orada olduğunu ve evliliğin senin önünde gerçekleştiğini onaylar. Kaç şahit gerektiği değişir; iki yetişkin yaygındır.

• Gerekiyorsa kimliğini getir. Bazı daireler şahitlerin bilgilerini kaydeder ve geçerli bir kimlik ister.
• Kendi ismini imzala. Yasal isminle, her zamanki imzanla. Yeni bir imza denemenin günü değil.
• Nasıl işlediğini sor. Ne zaman ve nerede, kâğıda mı pede mi imza atacağını. Çift ya da evlendirme memuru söyleyecektir.

Nikâh günündeki imzaları, çiftin ve şahitlerin bakış açısından, bu yazıda ayrıntılı olarak anlattık.

Şahit, noter, avukat: fark ne?

Bunlar çoğu zaman karıştırılır, ama farklı şeyler ifade ederler. Basitleştirilmiş hâliyle:

• Şahit. Koşulları karşılayan herkes. Orada bulunduğunu ve imzanın atıldığını onaylar.
• Noter. İmzanın o kişiye ait olduğunu, kimliğini belgesinden kontrol ederek resmî olarak onaylayan bir görevli. ABD'de bunu “notary public” yapar; pek çok Avrupa ülkesinde noterin daha geniş bir hukuki rolü vardır.
• Avukatın dahil olması. Bazı ülkelerde bir avukat bir belgeyi karşı imzalar ya da onaylar; genellikle onu hazırlar ya da inceler ve tarafların kendi önünde imzaladığını teyit eder.

Bir belgenin hangisine ihtiyaç duyduğuna kurallar ya da diğer taraf karar verir. Bir form “iki şahit” istiyorsa notere ihtiyacın yok; noter onayı istiyorsa, iki şahit onun yerini tutmaz. Taraf ya da şahit olarak herhangi bir şeyi imzalamadan önce imza öncesi kontrol listesine göz atmak iyi olur.

Dijital belgeler ve uzaktan şahitlik

Giderek daha fazla belge elektronik hâle geliyor ve bu bir soruyu gündeme getiriyor: bir imzaya çevrimiçi şahitlik edebilir misin? Genel bir cevabı yok. Bazı ülkeler belirli belgeler için görüntülü görüşmeyle şahitliğe ya da elektronik şahit imzalarına izin verir; bazıları vermez. Pek çok durumda şahidin hâlâ fiziksel olarak orada olması gerekir.

Elektronik bir belgeye şahitlik etmen istenirse, nasıl ve hangi kurala göre olduğunu sor. PDF'lerde ve e-belgelerde imzanın nasıl işlediğini bu yazıda anlattık.

Şahitlik ederken kendi imzamızı pek düşünmeyiz, ama o da senin adını taşır. Tutarlı, kendinden emin ve kolay tanınır olmasını istersen, Calligra sana nasıl yapılacağını gösterir. İsminle dene.

Sorular